ข้ามไปที่เนื้อหา
ทําไมผู้สูงอายุถึงไม่นอนทั้งวันทั้งคืน

ทําไมผู้สูงอายุถึงไม่นอนทั้งวันทั้งคืน

ทําไมผู้สูงอายุถึงไม่นอนทั้งวันทั้งคืน? สัญญาณเตือนอันตรายที่ลูกหลานไม่ควรมองข้าม

ทําไมผู้สูงอายุถึงไม่นอนทั้งวันทั้งคืน ถือเป็นหนึ่งในคำถามที่สร้างความตื่นตระหนกและเหนื่อยล้าให้กับครอบครัวมากที่สุด หากผู้สูงอายุในบ้านเริ่มมีพฤติกรรมตาค้าง ตื่นตัวผิดปกติ เดินวนเวียน หรือไม่ยอมหลับไม่ยอมนอนต่อเนื่องเกิน 24–48 ชั่วโมง อาการดังกล่าวไม่ใช่แค่เรื่องของความชราภาพตามธรรมชาติ แต่มักเป็นสัญญาณเตือนของการเจ็บป่วยฉุกเฉินทางร่างกายหรือความเสื่อมของระบบประสาทที่ต้องได้รับการประเมินจากแพทย์อย่างละเอียด

ทําไมผู้สูงอายุถึงไม่ยอมนอนทั้งวันทั้งคืน?

สาเหตุหลักที่ทำให้ผู้สูงอายุไม่ยอมนอนทั้งวันทั้งคืน เกิดจาก 4 ปัจจัยสำคัญ ได้แก่ ภาวะเพ้อสับสนเฉียบพลัน (Delirium) จากการติดเชื้อภายในร่างกาย, กลุ่มอาการสับสนช่วงพลบค่ำ (Sundowning Syndrome) ในผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม, ความเสื่อมของระบบนาฬิกาชีวภาพ (Circadian Rhythm) ร่วมกับการลดลงของฮอร์โมนเมลาโทนิน, และผลกระทบจากยาหรือปฏิกิริยาระหว่างยา (Drug Interaction) ซึ่งอาการไม่นอนตลอดทั้งวันและคืนจัดเป็นภาวะวิกฤตที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการทำงานของสมองและหัวใจ


4 ภัยเงียบทางการแพทย์ เมื่อผู้สูงอายุไม่นอนตลอด 24 ชั่วโมง

การที่บุคคลทั่วไปอดนอนเป็นเวลานานอาจทำให้ร่างกายอ่อนเพลีย แต่สำหรับผู้สูงอายุ การไม่นอนทั้งวันทั้งคืนสามารถทำให้การทำงานของอวัยวะสำคัญล้มเหลวหรือเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้ โดยมีต้นเหตุทางการแพทย์ที่พบบ่อยดังนี้:

1. ภาวะเพ้อสับสนเฉียบพลัน (Delirium) จากการติดเชื้อซ่อนเร้น

ภาวะเพ้อเฉียบพลันมักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือข้ามวัน ผู้สูงอายุจะมีอาการกระสับกระส่าย หวาดระแวง ตาค้าง หรือเห็นภาพหลอนจนไม่สามารถนอนหลับได้ โดยข้อมูลทางการแพทย์ระดับสากลระบุว่า สาเหตุที่พบบ่อยไม่ได้มาจากโรคทางจิตเวชโดยตรง แต่เกิดจาก การติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ (UTI) หรือ การติดเชื้อในปอด ที่ร่างกายของผู้สูงอายุไม่แสดงอาการไข้ชัดเจน แต่ส่งผลกระทบต่อสารสื่อประสาทในสมอง

2. อาการสมองเสื่อมร่วมกับภาวะสับสนช่วงโพล้เพล้ (Sundowning Syndrome)

ในผู้ที่มีพยาธิสภาพของโรคอัลไซเมอร์หรือสมองเสื่อมจากหลอดเลือดสมอง สมองส่วนที่ควบคุมวงจรการตื่นและการนอนจะทำงานบกพร่อง เมื่อเข้าสู่ช่วงเวลาที่แสงแดดเริ่มหมดลง ผู้ป่วยจะเริ่มกระวนกระวาย สับสนเวลา คิดว่าตนเองต้องออกไปทำงาน และหากไม่ได้รับการปรับสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ความตื่นตระหนกนี้จะลากยาวไปจนรบกวนการนอนทั้งคืน ต่อเนื่องไปจนถึงช่วงกลางวัน

3. ความแปรปรวนขั้นรุนแรงของนาฬิกาชีวภาพและฮอร์โมนเมลาโทนิน

สมองส่วน Suprachiasmatic Nucleus (SCN) ซึ่งทำหน้าที่เป็นนาฬิกากลางของร่างกายจะเสื่อมถอยลงตามวัย ส่งผลให้การหลั่งฮอร์โมนเมลาโทนินลดลงอย่างมาก เมื่อนาฬิกาชีวภาพสูญเสียการประสานงาน ผู้สูงอายุอาจสูญเสียการรับรู้ว่าเวลาใดควรพักผ่อน ส่งผลให้เกิดพฤติกรรมหลับสั้น ๆ เพียงไม่กี่นาทีแล้วตื่นตลอดทั้ง 24 ชั่วโมง

4. ผลข้างเคียงจากยาและการเกิดปฏิกิริยาระหว่างยา (Polypharmacy)

ผู้สูงอายุมักมีโรคประจำตัวหลายโรคและต้องรับประทานยาหลายขนาน ยาบางกลุ่ม เช่น ยาลดความดันโลหิตบางชนิด ยาขยายหลอดลม ยาคอร์ติโคสเตียรอยด์ หรือแม้กระทั่งการหยุดยาระงับประสาท/ยานอนหลับแบบกะทันหัน สามารถส่งผลกระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง ทำให้หัวใจเต้นเร็ว ตื่นตัวผิดปกติ และนอนไม่หลับทั้งวันทั้งคืน

นอนไม่หลับทั่วไป กับ อาการไม่นอนจากภาวะวิกฤต

ลักษณะอาการ

การนอนไม่หลับทั่วไป (Insomnia)

ภาวะวิกฤตไม่นอนทั้งวันทั้งคืน (Critical Sleep Deprivation)

ระยะเวลา

ใช้เวลาเริ่มนอนนาน หรือตื่นกลางดึก แต่ยังนอนได้บ้าง

ตาค้าง ตื่นตัวตลอด 24 ชั่วโมง ต่อเนื่องข้ามวัน

สภาพจิตใจ

อ่อนเพลีย หงุดหงิด รับรู้เวลาสถานที่ได้ถูกต้อง

สับสน ท่องจำเวลาผิด หวาดระแวง หรือเห็นภาพหลอน

สาเหตุหลัก

ความเครียด สิ่งแวดล้อม กิจวัตรประจำวัน

การติดเชื้อ, ภาวะ Delirium, สมองเสื่อม, ยารักษาโรค

แนวทางปฏิบัติ

ปรับสุขอนามัยการนอน
(Sleep Hygiene) หรือมาปรึกษาแพทย์ เพื่อช่วยให้ยาที่เหมาะสม

ต้องพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุทางกายทันที


สัญญาณอันตรายที่ต้องนำผู้สูงอายุพบแพทย์ทันที

หากผู้สูงอายุมีอาการไม่นอนทั้งวันทั้งคืนร่วมกับสัญญาณเตือนต่อไปนี้ ครอบครัวควรรีบนำส่งโรงพยาบาลเพื่อตรวจวินิจฉัยโดยเร็ว

  • จำบุคคลใกล้ชิดไม่ได้ หรือไม่รู้วัน เวลา และสถานที่ปัจจุบัน

  • มีอาการเพ้อ สับสน หวาดระแวง เอะอะโวยวาย หรือพยายามหนีออกจากบ้าน

  • มีอาการทางกายร่วมด้วย เช่น ซึมลงสลับกับตื่นตระหนก ปัสสาวะแสบขัด หายใจหอบ หรือรับประทานอาหารไม่ได้

  • มีอาการเดินเซ กล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือใบหน้าเบี้ยวเฉียบพลัน


แนวทางรับมือเบื้องต้นสำหรับผู้ดูแล

  1. รักษาความปลอดภัย: ตรวจสอบพื้นที่ เก็บของมีคม และปิดล็อกประตูหน้าต่าง เพื่อป้องกันการพลัดตกหกล้มหรือการเดินเตลิด

  2. ไม่โต้เถียงหรือขัดแย้ง: พูดคุยด้วยน้ำเสียงที่นุ่มนวล หลีกเลี่ยงการเผชิญหน้าที่จะกระตุ้นให้อารมณ์รุนแรงขึ้น

  3. เปิดไฟให้สว่างพอเหมาะ: ช่วยลดอาการภาพลวงตาและความหวาดกลัวในเวลากลางคืน

  4. งดการซื้อยานอนหลับให้รับประทานเอง: การใช้ยานอนหลับโดยไม่มีการตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง อาจกดระบบทางเดินหายใจหรือทำให้ภาวะสับสนทรุดหนักลงจนเกิดอันตรายถึงชีวิต


FAQ คำถามที่พบบ่อย ทําไมผู้สูงอายุถึงไม่นอนทั้งวันทั้งคืน?

Q: ให้ผู้สูงอายุกินยานอนหลับทันทีเลยได้หรือไม่?

A: ไม่ควรทำเป็นอย่างยิ่ง การให้ยานอนหลับโดยที่ยังไม่ทราบสาเหตุอาจบดบังอาการของการติดเชื้อรุนแรง หรือทำให้เกิดภาวะเพ้อสับสนที่อันตรายยิ่งขึ้น ควรได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ก่อนเสมอ

Q: ทำไมผู้สูงอายุถึงมีอาการกระสับกระส่ายเฉพาะช่วงเย็นและกลางคืน?

A: อาการนี้มักสอดคล้องกับ Sundowning Syndrome ในผู้ที่มีภาวะสมองเสื่อม ซึ่งเกิดจากระดับแสงที่ลดลงและความอ่อนล้าของสมองที่สะสมมาตลอดวัน ทำให้วงจรความจำและการรับรู้สภาพแวดล้อมผิดเพี้ยนไป

Q: ภาวะไม่นอนทั้งวันทั้งคืนส่งผลต่อสุขภาพระยะยาวอย่างไร?

A: การอดนอนต่อเนื่องในผู้สูงอายุทำให้ภูมิคุ้มกันร่างกายลดลงอย่างรวดเร็ว ความดันโลหิตผันผวน เพิ่มความเสี่ยงของภาวะหัวใจวายและหลอดเลือดสมองเฉียบพลัน

รับการประเมินและวางแผนการรักษาโดยอาจารย์แพทย์

อาการนอนไม่หลับข้ามวันข้ามคืนในผู้สูงอายุเป็นภาวะทางการแพทย์ที่ต้องได้รับการตรวจค้นหาสาเหตุอย่างละเอียดถี่ถ้วน ศูนย์การแพทย์ธรรมศาสตร์ พร้อมส่งมอบบริการการรักษาโดยอาจารย์แพทย์ ด้วยบริการระดับพรีเมียมที่เข้าถึงได้ ครอบคลุมตั้งแต่การตรวจคัดกรองระบบประสาท การประเมินภาวะการนอนหลับ ไปจนถึงการวินิจฉัยโรคทางกายที่ซ่อนเร้น เพื่อช่วยฟื้นฟูคุณภาพชีวิตและความปลอดภัยของผู้สูงอายุและทุกคนในครอบครัว

ศูนย์การแพทย์ธรรมศาสตร์ โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ ส่งมอบบริการการรักษาโดยอาจารย์แพทย์ ด้วยบริการระดับพรีเมียมที่เข้าถึงได้ มุ่งเน้นการตรวจวินิจฉัยและวางแผนดูแลสุขภาพเชิงลึก เพื่อความปลอดภัยและคุณภาพชีวิตที่มั่นคงในระยะยาว


แชร์